Het Superior Court of Justice (STJ) komt deze woensdag weer bijeen om een juridische strijd met hoge inzet aan te gaan die de aanpak van immigratie in Brazilië kan hervormen. Centraal in de zaak staat een fundamentele vraag: kunnen migranten en ongedocumenteerde immigranten die vastgehouden worden op de luchthaven Guarulhos in São Paulo legaal asiel aanvragen binnen de Braziliaanse grenzen? De beslissing van de rechtbank zal aanzienlijke gevolgen hebben voor honderden individuen en een precedent scheppen voor toekomstige zaken.
De zaak draait om een verhitte discussie tussen federale aanklagers en openbare verdedigers aan de ene kant en de voorzitter van de rechtbank, minister Herman Benjamin, aan de andere kant. In december 2024 zette Benjamin een beslissende stap door de deportatie van immigranten op de luchthaven goed te keuren. Zijn uitspraak maakte feitelijk een einde aan een gerechtelijk bevel van een lagere rechtbank dat de Federale Politie had verhinderd deportaties uit te voeren. Benjamin ging ook zo ver dat hij toekomstige bevelen verbood die asielzoekers zonder onderscheid het land zouden laten binnenkomen.
Het standpunt van Benjamin wordt ondersteund door gegevens van het Ministerie van Justitie en de Federale Politie. De cijfers schetsen een grimmig beeld: het aantal asielverzoeken in Brazilië steeg van slechts 69 in 2013 tot meer dan 9.000 in 2024. Van de meer dan 8.300 verzoeken tussen begin 2023 en midden 2024 leidde echter slechts een kleine fractie—117—tot officiële migratieregistratie. Benjamin betoogde dat dit patroon erop wijst dat Brazilië wordt gebruikt als doorreisroute voor illegale immigratie naar andere bestemmingen, met name de Verenigde Staten, waarbij Guarulhos een belangrijke tussenstop is.
De minister maakte zich ook zorgen over de omstandigheden op de luchthaven en waarschuwde dat langdurige detentie kan leiden tot onmenselijk ongemak en veiligheids- en gezondheidsrisico's voor migranten, luchthavenpersoneel en de terminal zelf. Hij wees op de beperkte ruimte en de onbekende gezondheids- en criminele achtergronden van de individuen. Desondanks liet Benjamin een opening, door te stellen dat rechtbanken nog steeds individuele gevallen kunnen onderzoeken als aanvragers banden met Brazilië kunnen aantonen, zoals gezinshereniging, en een oprechte intentie om te blijven.
Niet iedereen in de rechtbank is het daarmee eens. Minister Og Fernandes hield een vurig afwijkende mening, waarin hij betoogde dat statistische gegevens alleen niet kunnen rechtvaardigen dat alle migranten frauduleus zullen handelen. Hij waarschuwde dat de aanpak van Benjamin neerkomt op een 'blanco cheque' voor massadeportaties zonder een behoorlijke beoordeling per geval. Fernandes benadrukte de internationale verplichtingen van Brazilië en wees op overeenkomsten zoals de Cartagena-verklaring, die de definitie van vluchtelingen uitbreidde naar mensen die vluchten voor wijdverbreid geweld en schendingen van de mensenrechten. Hij schatte dat het oorspronkelijke bevel ongeveer 180 buitenlanders beschermde.
De politieke achtergrond voegt een extra laag van complexiteit toe. Een expert van de PUC-SP universiteit merkt op dat de traditioneel open immigratiewetten van Brazilië nu botsen met een meer restrictief politiek klimaat, beïnvloed door wereldwijde trends. De overheid, hoewel niet openlijk uitgesproken, lijkt een strenger standpunt in te nemen, mogelijk vanwege kritiek uit het verleden over de omgang met Afghaanse vluchtelingen in 2024. Deze verschuiving is terug te zien in de cijfers: het aantal asielverzoeken daalde met 94% van 2024 naar 2025.
Het oordeel is nog lang niet geveld. De zitting werd onderbroken nadat minister Benedito Gonçalves om meer tijd vroeg om de zaak te bestuderen. Verschillende andere ministers wachten nog om hun stem uit te brengen, wat betekent dat de uiteindelijke uitkomst onzeker blijft. Alle ogen zijn gericht op het STJ terwijl het nationale veiligheid, humanitaire principes en de rol van Brazilië op het wereldtoneel afweegt.
Gebaseerd op berichtgeving van g1.