Schotlands 28-jarige wachttijd op een WK-deelname is voorbij. Wanneer Steve Clarke's ploeg op 13 juni in New York tegen Haïti speelt, markeert dat het einde van een generatiedroogte die een nationale obsessie was geworden. De dramatische 4-2 play-offoverwinning op Denemarken in Hampden Park leverde het soort kippenvelmoment op dat legendes schept - Scott McTominay's verbluffende overhead trap en Kenny McLean's gewaagde schot van de middenlijn in de blessuretijd zullen decennialang worden herhaald. Voor een natie die voor het laatst in 1998 in Frankrijk van dit podium genoot, voelde kwalificatie als een exorcisme.
De tussenliggende maanden hebben echter een voorzichtigheid ingebracht. Doelpuntloze nederlagen tegen Japan en Ivoorkust in oefenwedstrijden, gekoppeld aan Clarke's openbare frustratie over zijn onopgeloste contract, hebben de euforie na de kwalificatie getemperd. Toch vatte Clarke zelf het emotionele gewicht van de prestatie samen, denkend aan de talloze handdrukken van vreemden op luchthavens. "Het aantal mensen dat naar je toe komt en gewoon je hand wil schudden om je te bedanken en te feliciteren, het is best bijzonder om dat te voelen," zei hij. De stemming blijft overweldigend optimistisch, maar de realiteit op het veld vraagt om een eerlijke beoordeling.
Schotlands groepsfase loting biedt een tastbaar pad naar de knock-outronden voor het eerst in hun geschiedenis. De openingswedstrijd tegen Haïti is niet-onderhandelbaar: een overwinning zou hen in een sterke positie brengen voor de ontmoetingen met Marokko en Brazilië. Haïti, buiten de top 80 gerangschikt, is te verslaan maar heeft de onvoorspelbaarheid van een debutant. Marokko heeft zijn waarde bewezen door de halve finales van 2022 te halen, terwijl Brazilië eeuwige favorieten zijn. Clarke kent de rekenkunde: een overwinning tegen Haïti en een gedisciplineerd optreden tegen sterkere tegenstanders zouden hen erdoor kunnen helpen, waarschijnlijk als een van de beste derde geplaatste teams, zo niet een top-twee finish.
Tactisch gezien zal Clarke waarschijnlijk twee spitsen inzetten tegen Haïti, waarmee hij de kritiek aanpakt die hij kreeg voor negatieve tactieken in een must-win wedstrijd tegen Hongarije op Euro 2024. De pragmatische manager geeft de voorkeur aan een goed geoefende defensieve vorm en dodelijke counteraanvallen, een formule die Schotland goed diende in de kwalificatie maar moeite had tegen elite teams. Tegen Marokko en Brazilië wordt een meer conservatieve opstelling verwacht, vertrouwend op de energie van middenvelders en standaardsituaties.
De selectie combineert ervaring met een handvol jeugdige vonken, maar leeftijd is een zorg. Aanvoerder Andy Robertson en middenveldspeler John McGinn zijn aan de verkeerde kant van de 30, en het gebrek aan een consistente doelpuntenmaker naast McTominay en McGinn vanuit het middenveld legt een zware last op hen. De keeperspositie is een aanhoudende zwakte geweest en de centrale verdedigers zijn adequaat maar niet commandant. Toch beschikt dit team over enorme ervaring; Clarke's ambtstermijn is gebouwd op continuïteit en vertrouwen. Ché Adams biedt mobiliteit in de aanval, maar de echte spelbreker is McTominay.
McTominay's evolutie van Manchester United-speler tot Napoli-ster weerspiegelt zijn impact op Schotland. De overhead trap tegen Denemarken heeft hem vereeuwigd in de straatkunst van Glasgow, en zijn vermogen om laat in de zestien te komen geeft Schotland een uniek wapen. Het was Alex McLeish, Clarke's voorganger, die de in Engeland geboren middenvelder overtuigde om voor Schotland te kiezen - een geschenk dat blijft geven. Naast hem is Ryan Christie ondergewaardeerd: zijn technische kwaliteit, druk en dreiging van afstand maken hem een vitaal radertje. Hij haalt misschien niet de krantenkoppen, maar zijn bijdrage kan beslissend zijn.
De wildcard is Ben Gannon-Doak. De 20-jarige vleugelspeler uitleenbeurt van Liverpool naar Bournemouth werd verstoord door blessures, maar zijn directheid en elektrische snelheid bieden een dimensie die Schotland anders mist. Zijn ontmanteling van Josko Gvardiol in een Nations League-wedstrijd tegen Kroatië hint naar zijn potentieel. Clarke roept op tot geduld, maar op het WK-podium kan zijn onbevreesdheid verdedigingen openbreken.
Schotlands meereizende supporters zullen wedijveren met elke andere voor kleur en lawaai. Het Tartan Leger, gekleed in kilts en gevoed door goodwill (en aanzienlijke alcohol), zal de steden aan de oostkust als thuis laten voelen. Naar schatting zullen tienduizenden reizen, zelfs zonder wedstrijdkaartjes, gewoon om deel uit te maken van het feest. Een eigenaardig subplot: 34 van de 45 Amerikaanse presidenten hebben Schotse voorouders, waarbij Donald Trump's moeder afkomstig is van de Buiten-Hebriden. Trump's genegenheid voor Schotland is goed gedocumenteerd - hoewel onbeantwoord - en zijn golfresorts daar onderhouden een band. Het is waarschijnlijk dat Clarke's mannen zijn tweede favoriete team zullen zijn, een humoristische voetnoot bij een serieuze campagne.
De nauwe band van de Schotse voetbalbond met FIFA maakt politiek protest onwaarschijnlijk, en de focus zal op voetbal blijven. Voor een land dat de hoop had opgegeven ooit terug te keren naar het WK, is de aanwezigheid alleen al een overwinning. Maar Clarke en zijn spelers zijn niet tevreden. Het overleven van de groepsfase zou deze selectie op één lijn stellen met de legendes van 1974, 1978 en 1990. De openingswedstrijd tegen Haïti zal het verhaal bepalen. Zoals Andy Robertson zei over Clarke's toespraak voor Denemarken: "Het is een van de beste die ik ooit voor een wedstrijd heb gehoord." Schotland heeft die welsprekendheid opnieuw nodig. Gebaseerd op berichtgeving van The Guardian.
