Johan Cruyff Arena, zwykle rozbrzmiewająca rykiem ponad 50 000 kibiców Ajaksu, w tym tygodniu będzie echem brzmieć hitem Harry'ego Stylesa "As It Was". Dziesięciokoncertowa rezydencja brytyjskiej gwiazdy pop zmusiła najbardziej utytułowany klub piłkarski Holandii do przeniesienia meczu decydującego o sezonie na kameralny stadion FC Volendam o pojemności 6 800 miejsc. To rażący kontrast, który podsumowuje gwałtowny upadek drużyny niegdyś synonimicznej z europejską elitą.
Ajax Amsterdam, zdobywca 36 tytułów Eredivisie i trzech kolejnych Pucharów Europy w latach 1971-1973, teraz walczy zawzięcie o kwalifikację do rozgrywek kontynentalnych. Decydujące spotkanie, pierwotnie zaplanowane na ich imponującym stadionie, musi zostać rozegrane na ciasnej, odsłoniętej murawie w rybackiej wiosce na północ od Amsterdamu. 6 800 miejsc to mniej niż jedna ósma pojemności Areny, co jest upokarzającym przypomnieniem, jak daleko upadł czterokrotny finalista Pucharu Europy/Ligi Mistrzów.
Klub, który dał światu Johana Cruyffa, Total Football i taśmę produkcyjną utalentowanych zawodników, nie jest obcy cyklom wzlotów i upadków. Ich droga do półfinału Ligi Mistrzów w 2019 roku, z udziałem żywiołowej młodej drużyny, która rozbiła Real Madryt i Juventus, miała zapowiadać nową erę trwałej konkurencyjności. Zamiast tego okazała się mirażem. Kluczowi gracze zostali sprzedani za ogromne sumy, ale reinwestycje nie zdołały utrzymać poziomu na boisku.
Niestabilność menedżerska, wątpliwe transfery i niezdolność do zatrzymania podstawowych ogniw sprawiły, że Ajax spadł w tabeli Eredivisie. Groźba całkowitego braku europejskiej piłki jest teraz przerażająco realna. Dla klubu, którego cały model finansowy opiera się na dochodach z Ligi Mistrzów i rozwijaniu talentów dla elitarnych lig, wykluczenie byłoby po prostu katastrofalne.
Bezpośrednią przeszkodą jest ten "match couperet" — mecz o wszystko, który zdefiniuje ich sezon. Pierwotnie zaplanowany na Johan Cruyff Arena, obiekt stał się niedostępny po ustaleniu dat trasy Harry'ego Stylesa. Dziesięć wieczorów popowego spektaklu nie pozostawiło miejsca na futbolowy pragmatyzm. Władze Ajaksu były podobno zaskoczone, a poszukiwania alternatywy zaprowadziły ich 30 kilometrów na północ do kompaktowego stadionu w Volendam.
Symbolika jest potężna. Volendam, tradycyjnie mały klub, który rozwija talenty, ale rzadko zdobywa trofea, będzie gościć drużynę z 36 tytułami mistrzowskimi. Pojemność 6 800 obejmuje miejsca stojące i jedną małą krytą trybunę, tworząc atmosferę bardziej przypominającą angielski stadion niż scenę dla aspirantów Ligi Mistrzów. Dla graczy Ajaksu przyzwyczajonych do hymnu Ligi Mistrzów i katedr na 80 000 widzów przystosowanie psychologiczne będzie ogromne.
Brak europejskich rozgrywek nie tylko nadszarpnąłby prestiż Ajaksu, ale także wyjałowił finanse. Klub w dużej mierze polega na dochodach z transmisji kontynentalnych, nagrodach i możliwości prezentowania graczy na największej scenie. Bez tego ryzykują spiralę w dół, w której nie będą w stanie przyciągnąć ani utrzymać najlepszych talentów, pogłębiając dystans do drużyn takich jak PSV Eindhoven i Feyenoord, które wyprzedziły ich w kraju.
Korzenie tego upadku sięgają poza boisko. Zła strategia transferowa – sprzedaż Matthijsa de Ligta, Frenkiego de Jonga, a później Antony'ego i Lisandro Martíneza bez proporcjonalnej reinwestycji – pozostawiła skład niezbalansowany. Kolejni trenerzy, od odejścia Erika ten Haga po doraźne nominacje, zaburzyli ciągłość. Błyszcząca akademia wciąż produkuje perełki, ale nie są w stanie zamaskować strukturalnych pęknięć.
Gdy Harry Styles nuci "You know it's not the same as it was", kibice Ajaksu mogą wspominać erę Johannesa Cruyffa, kiedy ich drużyna rozmontowywała rywali artystycznym stylem. Ta historia wydaje się teraz odległym echem. Obecna rzeczywistość to walka o przetrwanie na kameralnej scenie, oglądana przez ułamek ich zwykłej publiczności i kamery telewizyjne zdziwionego kontynentu.
Dla Volendam ta okazja jest równie dziwaczna. Normalny meczowy dzień klubu to kameralna impreza społeczności; goszczenie upadłego giganta w meczu o wysoką stawkę przynosi niespotykaną uwagę. Obraz gwiazd Ajaksu – lub tego, co z nich zostało – wychodzących z małej szatni w kocioł hałasu w chłodny wieczór zapisze się w historii Eredivisie.
Jeśli Ajax zwycięży, będzie to nikła ulga, ale nie lekarstwo. Podstawowe problemy pozostają, a zamaskowanie ich pojedynczym zwycięstwem tylko opóźnia rozrachunek. Jeśli zawiodą, konsekwencje odbiją się echem w sali konferencyjnej, akademii i lidze. Sama Eredivisie ucierpi na swoim współczynniku i atrakcyjności bez swojej najbardziej historycznej nazwy w Europie.
Koncerty Harry'ego Stylesa w końcu się skończą, a Arena wróci do piłki nożnej. Ale pytania wiszące nad Ajaksem nie rozwieją się łatwo. Czy klub zbudowany na filozofii nieustannej regeneracji może odkryć na nowo swoją tożsamość? Czy to początek długiego wygnania z elity? Czwartkowy wieczór w Volendam da pierwszą odpowiedź. Na podstawie raportu L'Equipe.